Hormonale anticonceptie en de perimenopauze

Geen enkele post missen? Schrijf je in voor de Peri Praat nieuwsbrief.

Als je geen enkele vorm van hormonale anti-conceptie gebruikt, dan kun je vrij zeker weten dat je in de perimenopauze bent als je naar je symptomen kijkt. Maar wat nou als je wél hormonale anticonceptie gebruikt. Wat merk je dan van de perimenopauze? En wat kun je doen en verwachten als je wilt stoppen met deze vorm van anticonceptie?

Laten we dat eens onder de loep nemen. We starten bij de anticonceptiepil, daarna gaat het over de pleister, de ring, het implantaat en de spiraal.

De pil

Je gebruikt de pil, maar dat is helaas nog steeds te vaag. Er zijn namelijk verschillende soorten: de combinatiepil en de minipil. De combinatiepil bevat oestrogeen én progesteron, en komt ook weer in verschillende soorten/merken. De minipil bevat alleen progesteron, geen oestrogeen.

Bekende soorten van de combinatiepil:

De Diane 35 is een bijzondere in dit rijtje, want het is eigenlijk geen anticonceptiepil. De Diane krijg je niet zomaar, wordt vaak alleen ingezet bij acne en overbeharing.

Minipil:

Anticonceptiepil met bio-identiek oestrogeen:

Zoek dus even op welke pil jij neemt, en lees verder.

Als jij een combinatiepil gebruikt én je bent op een leeftijd waarop het aannemelijk is dat de perimenopauze is begonnen (40-45), dan worden een heleboel perimenopauze symptomen gemaskeerd.

• je cyclus wordt bepaald door die pil en blijft dus regulier.
• je hormonen worden stabiel gehouden door die pil dus de kans is klein dat je hot flashes krijgt, last hebt van nachtzweten, etc
  

Dit geldt ook voor de Qlaira en Zoely anticonceptie.

Bij de minipil heb je dat minder. Je krijgt geen extra oestrogeen, dus je kan wel typische perimenopauze symptomen ervaren die aan schommelend en dalend oestrogeen toe te wijzen zijn.

Valt de anticonceptiepil als HST te beschouwen?

HST, oftewel hormoon substitutie/suppletie therapie, heeft een ander doel dan de anticonceptiepil. Het korte antwoord is dus: nee.

Je neemt de anticonceptiepil meestal omdat je niet zwanger wilt raken. Er zijn uiteraard een hoop andere redenen, maar dat is buiten de scope van dit artikel.

Hoe dan ook, de dosis van hormonen in de anticonceptiepil is zodanig gekozen dat je ovulatie onderdrukt wordt, zodat je niet zwanger kan worden. De dosis van HST is veelal lager dan wat je binnenkrijgt via de anticonceptiepil, omdat de ovulatie niet onderdrukt hoeft te worden.

Daarnaast zit er verschil in het type hormonen wat je krijgt via de anticonceptiepil en HST. Bijna alle anticonceptiepillen bevatten een synthetische vorm van oestrogeen, terwijl bij HST meestal bio-identieke hormonen worden voorgeschreven.

De reden dat anticonceptiepillen bijna allemaal de synthetische variant van oestrogeen bevatten is omdat het ook met een lage dosis de lever goed "doorkomt" en op die manier potent genoeg is om te doen wat het moet doen: je beschermen tegen zwangerschap. Hier staat tegenover dat het een hoger risico op trombose geeft, omdat je het oraal moet nemen.

De synthetische en oraal genomen versie van oestrogeen zorgt er ook voor dat je SHBG omhoog gaat, waardoor je vrije testosteron omlaag gaat. Dit kan helpen met acne verminderen, maar dit kan ook je libido verlagen. Op die manier krijg je ook geen kinderen, zullen we maar zeggen.

Dit geldt allemaal een stuk minder voor bio-identieke oestrogeen. De standaard manier om dit te nemen is via de huid, dus dan komt het überhaupt niet direct langs je lever, dus ook geen verhoogd risico op trombose. Het verhoogt je SHBG ook niet zo erg, dus je libido zou veilig moeten zijn.

TL;DR: je neemt de anticonceptiepil om niet zwanger te worden, je neemt HST omdat je minder last wilt hebben van perimenopauze symptomen. De dosis is anders, en de manier van toedienen is anders (oestrogeen voor HST bijna altijd via de huid, progesteron heeft meerdere opties waarover later meer).

De pleister

De anticonceptiepleister bevat ook de twee hormonen, oestrogeen en progesteron. Via je huid komen die in je bloedbaan en stoppen zo je ovulatie. Op die manier voorkomt het een zwangerschap, net zoals de anticonceptiepil.

Qua werking lijkt het heel erg op de anticonceptiepil, met als extra nadeel dat het een iets hogere kans op trombose geeft. Een voordeel is dat de hormonen meer steady in je bloedbaan komen en dat je maar eens per week iets hoeft te doen/onthouden.

Lees de paragraaf: "Valt de anticonceptiepil als HST te beschouwen?" Het antwoord is namelijk hetzelfde: het is niet als HST te beschouwen.

De anticonceptiering

Dit is eigenlijk weer hetzelfde verhaal als de patch en de pil. De ring zit 3 weken lang in je vagina en beschermt je tegen zwangerschap door de ovulatie te onderdrukken.

Ook dit is niet als HST te beschouwen.

Het staafje

Het anticonceptiestaafje zit 3 jaar lang onder je huid en geeft één hormoon af: progestageen (etonogestrel). Dit blokkeert je ovulatie.

Het doet niets met je oestrogeen, dus je kan nog steeds merken dat je in de perimenopauze bent.

Maar besef wel dat je menstruatie helaas geen goed signaal is als je deze vorm van anticonceptie neemt. Je bloedingen zijn onvoorspelbaar en dat komt dat door het staafje, niet door de perimenopauze. Dus je moet op de andere symptomen letten: mentaal en lichamelijk.

De spiraal (met hormonen)

Er zijn twee bekende spiralen met hormonen: de Mirena en de Kyleena.

De Mirena mag 8 jaar blijven zitten en geeft 20 microgram levonorgestrel per 24 uur. De afgifte van dit hormoon neemt wel af na 3-5 jaar (dit is belangrijk voor dames in de perimenopauze!).

De Kyleena mag 5 jaar blijven zitten en geeft minder microgram levenorgestrel per dag dan de Mirena.

Een spiraaltje geeft geen oestrogeen, alleen lokaal een vorm van progesteron. Dit betekent dat perimenopauze symptomen niet gemaskeerd worden, behalve je cyclus. Sommige vrouwen worden helemaal niet ongesteld wanneer ze een spiraaltje hebben, dus dan heb je geen idee. Dit geldt alleen niet voor elke vrouw. Je moet dus vooral opletten op mentale symptomen en dingen zoals nachtzweten en hot flashes.

Is de spiraal een vorm van HST?

Ja, het is een optie als onderdeel van HST. Je kunt een spiraal nemen om je baarmoeder te beschermen tegen de groei van overmatig baarmoederslijmvlies. De Mirena zorgt ervoor dat je baarmoeder "in rust komt" en niet reageert op het oestrogeen dat je gaat nemen als onderdeel van je HST regime.

Maar, dan moet je wel opletten en je Mirena iedere 3 jaar laten vervangen.

In de bijsluiter van de Kyleena staat geen enkele referentie dat dit spiraaltje geschikt is als optie tegen overgangsklachten, dus ik kan die op dit moment niet aanraden als onderdeel van HST.

Persoonlijk heb ik een Mirena spiraal én gebruik ik 's avonds 100 mg Utrogestan. Dat doe ik omdat ik veel slaapproblemen heb/had, en de progesteron vanuit de Mirena helpt daar niet bij omdat het lokaal blijft. Ik neem dus extra oraal progesteron zodat het langs m'n lever gaat en me lekker slaperig maakt. Is dit vereist? Nee. Als je geen slaapproblemen hebt kun je prima de Mirena laten plaatsen en dan puur oestrogeen erbij nemen als HST.

Wat gebeurt er als je stopt met hormonale anticonceptie tijdens de perimenopauze?

Stel, jij bent 45 en je bent de pil helemaal beu. Je stopt ermee. Hou er dan rekening mee dat je echt overvallen kunt worden door perimenopauze symptomen. Onder water was je al in deze fase, maar de pil hield jouw hormonen stabiel.

Een cliënte van mij had deze ervaring. Ze had jarenlang het staafje en wilde daarmee stoppen. Ze was 44 en de perimenopauze ramde er meteen goed in. Haar cyclus was ineens onregelmatig, haar gewrichten deden pijn vanuit het niets, haar schouder voelde bevroren. Het was echt een groot feest. Ik heb haar direct naar haar dokter gestuurd en zij begon vrij snel met HST, want ze kon niet meer op haar normale niveau aan krachttraining doen!

En ook als je denkt "ik wacht wel, ik stop wel met anticonceptie als ik boven de 50 ben en ik skip die hele perimenopauze", dan ben je niet veilig voor klachten. Je hormonen droppen dan van stabiel hoog naar vrijwel niet-bestaand, wat denk je dat er gaat gebeuren? Dan krijg je een nog intensere versie van plotse symptomen over je uitgestort. You do you, maar ik zou dat niet willen meemaken.

Wat moet je dan doen?

Als je hormonale anticonceptie beu bent én je bent in de perimenopauze, dit is wat ik zou doen.

Ga vanaf de hormonen die je via anticonceptie krijgt direct door naar de hormonen vanuit HST. Ga niet lopen wachten op klachten, want die gaan komen.

Je hormonen testen heeft geen zin, die fluctueren gigantisch tijdens de perimenopauze.

De arts checkt of jij een goede kandidaat bent voor HST (wat je zou moeten zijn, want hoe anders heb je hormonale anticonceptie gekregen?!), en start jou als het goed is op een lage tot normale dosis oestrogeen en progesteron. Daarna is het kijken hoe jij daarop reageert en finetunen tot een dosis waarop jij je goed voelt.

Besef dus wel dat je nu weer zwanger kan raken! Je baarmoeder heeft de winkel nog niet gesloten!

Vandaar dat de Mirena een goede optie kan zijn aan de progesteron kant, omdat je dan wél beschermd bent tegen zwangerschap. Of bijvoorbeeld de mini-pil, als je geen zin hebt om een spiraal te laten plaatsen en wel progesteron-only anticonceptie wilt gebruiken.

Conclusie

Hopelijk heb je nu een globaal beeld van wat je kunt verwachten als je hormonale anticonceptie gebruikt én in de perimenopauze bent.

Dit is allemaal slechts mijn advies, je kan je eigen plan kiezen. Je kan het overleggen met je arts. Praat met vriendinnen die ook in deze fase zijn. Wat doen zij? Hoe voelen ze zich erbij?

Het is mijn missie om vrouwen te helpen langer in goede gezondheid te leven, dus ik hoop dat je met het lezen van dit artikel geholpen bent.

Om mijn missie te volbrengen help ik vrouwen hun leefstijl peri-proof maken: goed eten, lekker sporten, stress en slaap zoveel mogelijk goed managen. En ik ben dus pro-HST, al kan ik dit zelf niet voorschrijven. Als je interesse hebt in wat er te winnen valt aan de leefstijl kant (en dat is nog steeds een hoop!), stuur me dan een mailtje op maaike@sensibly.nl of plan je gratis kennismaking.

Geen enkele post missen? Schrijf je in voor de Peri Praat nieuwsbrief.